Vakıf Mütevelli Heyet Toplantılarında Vekaleten Oy Kullanılması

Özet

Vakıfların mütevelli heyeti toplantılarında vekaleten oy kullanılıp kullanılamayacağı, uygulamada sıkça tartışılan; mevzuatta açık hüküm bulunmayan, fakat Yargıtay içtihatlarıyla çerçevesi belirlenmiş bir konudur. Türk Medeni Kanunu’nda vakıf organlarının karar alma süreçlerinde vekalet yoluyla oy kullanımına ilişkin açık bir düzenleme yer almamaktadır. Ancak, hüküm bulunmayan hallerde dernek hükümlerine kıyasen uygulama yapılması esası uyarınca, vekaleten oy kullanımının yasak olduğu kabul edilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında bu yönde açık ve istikrarlı bir tutum benimsenmiştir.

Giriş

Vakıflar, Türk Medeni Kanunu’nun 101–117. maddeleri arasında düzenlenen, malvarlığı unsuru üzerine kurulu ve kamu yararına faaliyet gösteren tüzel kişiliklerdir. Vakıfların yönetimi, vakıf senedinde belirlenen organlar aracılığıyla yürütülür. Bunlardan biri olan mütevelli heyeti (vakıf senedinde bu heyete farklı isimler de verilmektedir danışma/kurucular kurulu/genel kurul gibi), vakfın en yüksek karar organıdır.

Ancak vakıf mevzuatında, mütevelli heyeti toplantılarında oyların vekalet yoluyla kullanılıp kullanılamayacağı hususunda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu durum sebebiyle uygulamada vekaleten oy kullanılan genel kurullara ilişkin iptal davaları ile karşılaşılmaktadır.

Mevzuat Çerçevesi

Türk Medeni Kanunu’nda vakıfların kuruluşu, idaresi ve denetimi düzenlenmiş; fakat mütevelli heyeti toplantılarında oy kullanma usulüne ilişkin ayrıntılı kurallar getirilmemiştir. Kanunun 101. maddesinde vakıfların özel hukuk tüzel kişisi olduğu belirtilmiş, 102. ve devamı maddelerde ise genel çerçeve çizilmiştir.

Buna karşılık dernekler için Türk Medeni Kanunu’nun 69. maddesi açık bir hüküm içerir:

“Her üyenin genel kurulda bir oy hakkı vardır; üye, oyunu şahsen kullanmak zorundadır.”

Aynı düzenleme Dernekler Kanunu’nun 14. maddesi ve Dernekler Yönetmeliği’nin 15. maddesi ile de pekiştirilmiştir. Dolayısıyla, derneklerde vekaleten oy kullanılması açıkça yasaklanmıştır.

Vakıf hukukunda boşluk olması halinde, Yargıtay içtihatları doğrultusunda dernek hükümleri kıyasen uygulanır. Bu yaklaşım, Medeni Kanun’un 101. maddesindeki “benzer kuruluşlar” atfına dayanmaktadır.

Yargıtay Uygulaması

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 07.06.2016 tarihli, 2016/8502 E., 2016/9134 K. sayılı kararı emsal niteliğindedir. Kararda şu tespit yapılmıştır:

“Vakıf hukukunda vekaleten oy kullanmaya ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Türk Medeni Kanunu’na göre derneklerde bu durum açıkça yasaklanmıştır.

Vakıf toplantılarında vekaleten oy kullanılamaz; vekaleten oy kullananlar düşüldüğünde toplantı ve karar yeter sayısına ulaşılamaması halinde, yapılan toplantı yok hükmündedir.”

Bu içtihat, sonraki Yargıtay kararlarında da benimsenmiş; mütevelli heyetinde vekaleten oy kullanımını hem şekil hem esas bakımından sakat kabul eden istikrarlı bir içtihat oluşturmuştur.
Böylece, vakıf senedinde aksi düzenleme bulunsa dahi, Yargıtay’ın yorumuna göre bu hüküm emredici hukuk normuna aykırı sayılmaktadır.

Hukuki Değerlendirme

Vakıflar, tüzel kişilikleri itibarıyla kamu yararına faaliyet gösteren, belirli bir malvarlığının belirli bir amaca tahsisi ile kurulan yapılardır. Bu yönüyle, yönetim organlarında şeffaflık, hesap verebilirlik ve bizzat katılım ilkesi esastır.

Vekaleten oy kullanılması, bu ilkeleri zedeler; mütevelli heyetinin irade bütünlüğünü bozar. Derneklerdeki “oyun şahsen kullanılması” ilkesi, vakıflar açısından da demokratik temsil ve katılımın güvencesi olarak görülmelidir.

Ayrıca, vakıf senedinde açık bir vekalet hükmü bulunsa bile, bu hüküm emredici nitelikteki TMK 69. maddeye kıyasen aykırılık oluşturur ve hükümsüzdür. Yargıtay, bu durumda alınan kararları “yok hükmünde” kabul etmektedir.

Bu yaklaşım, sadece oy kullanımına değil, toplantı ve karar yeter sayısının hesaplanmasına da etki eder. Vekaletli katılımcılar düşüldüğünde yeter sayı sağlanamıyorsa, alınan kararlar geçerli bir kurul iradesine dayanmadığı için iptal edilir.

Sonuç ve Görüşlerimiz

Türk vakıf hukukunda vekaleten oy kullanımı konusunda açık bir kanun hükmü bulunmamakla birlikte, dernekle ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanması ilkesi ve Yargıtay’ın yerleşik içtihadı uyarınca, vakıf mütevelli heyeti toplantılarında vekaleten oy kullanılması mümkün değildir.

Bu tür durumlarda alınan kararlar, toplantı ve karar yeter sayısına etki ettiği ölçüde yok hükmündedir.
Vakıf hukukunun temel prensipleri olan şeffaflık, katılım ve iradenin şahsiliği gereği, mütevelli heyeti üyelerinin bizzat katılımıyla alınan kararlar dışında hiçbir karar hukuken geçerli sayılmayacaktır.

Av. Abdurrahman Mesud DEMİR