Kamu Personelinin Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Görevlendirilmesi

Özet
Bu kısa bilgilendirme notunda, kamu personelinin Teknoloji Geliştirme Bölgeleri’nde (TGB) görevlendirilmesine ilişkin hukuki çerçeve ve uygulama esasları ele alınmaktadır. Özellikle belediye ve diğer kamu personelinin, 4691 sayılı Kanun, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve TGB Uygulama Yönetmeliği kapsamında nasıl görevlendirilebileceği açıklanmakta; akademik personel ile diğer kamu görevlileri arasındaki farklar ortaya konulmakta, mevzuatın eksiklikleri ve çözüm önerileri sunulmaktadır.

Giriş
Günümüzde üniversite-sanayi işbirliğinin gelişmesine paralel olarak Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (TGB), ülkemizin Ar-Ge ve inovasyon politikalarında önemli bir yer edinmiştir. 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, hem akademisyenlerin hem de kamu personelinin bu bölgelerde faaliyet göstermesinin önünü açmakla birlikte, kamu personelinin görevlendirilmesine ilişkin çerçeve sınırlı ve yorum gerektirecek düzeydedir.

Bu çalışmada, özellikle belediye, üniversite ve diğer kamu personelinin TGB’lerde görevlendirilme imkanı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 4691 sayılı Kanun, TGB Uygulama Yönetmeliği ve 2547 sayılı Kanun ışığında ele alınacaktır.

1. Yasal Dayanaklar ve Temel Hükümler
   
   1.1   4691 Sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu

Kanunun 7. maddesi, kamu kurum ve kuruluşları ile üniversite personelinin TGB’lerde araştırmacı veya idari personel olarak görev alabilmesini, çalıştıkları kurumların iznine tabi kılmıştır. Sürekli görevlendirilen personelin ise aylıksız izinli sayılacağı ve kadrosuyla ilişkisinin devam edeceği belirtilmiştir. Ayrıca öğretim elemanlarının TGB’lerde şirket kurabileceği, kurulu şirketlere ortak olabileceği ve yönetiminde görev alabileceği hükme bağlanmıştır.

         1.2   657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu

657 sayılı Kanun’un 28. maddesi, memurların ticari faaliyetlerde bulunmasını yasaklamaktadır. Memurlar; tacir veya esnaf sayılacak faaliyette bulunamaz, şirketlerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz. Ancak bu yasaklar, kurumlarını temsilen alınan görevler (örneğin belediye iştiraki şirketlerde) için geçerli değildir.

         1.3   2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu

38. maddeye göre, öğretim elemanları, üniversite yönetim kurulu kararı ve rektör onayı ile diğer kamu kurumlarında görevlendirilebilir. 2547 m.38 ve m.39 çerçevesinde, öğretim elemanlarının görevlendirilmesinde ek ödeme rejimi ilgili madde ve izin türüne bağlıdır; TGB’de elde edilen gelirlerin döner sermaye dışında tutulduğu özel düzenleme saklıdır.

    1.4   TGB Uygulama Yönetmeliği

18. maddeye göre, kamu personeli, çalıştıkları kurumların izniyle TGB’lerde sürekli veya yarı zamanlı görev alabilir. Sürekli görevde olanlara aylıksız izin verilir, kadro ilişkisi devam eder. Sosyal güvenlik primleri yönünden TGB Uygulama Yönetmeli m.18’de öngörülen özel hükümler uygulanır; sürekli görevlendirmede ücretsiz izin, kadro bağının sürmesi ve üniversite personeli bakımından döner sermaye dışılık durumları. TGB’de yarı zamanlı veya aylıklı izinli görevlendirilen öğretim elemanlarının Bölgede elde ettikleri gelirler, döner sermaye kapsamı dışındadır. Bu görevlendirme biçimi, klasik kamu görevlendirmelerinden farklı olarak özel bir statü yaratmaktadır. TGB Uygulama Yönetmeliği m.18, klasik görevlendirme rejiminden ayrılan ‘özel statüye ilişkin çerçeveyi belirlemektedir.

    1.5   Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün 21.09.2023 Tarihli Görüşü

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü, belediye personelinin TGB’de bir firmada görevlendirilmesine ilişkin talebe verdiği görüşte özetle şu hususları vurgulamıştır:

• Kurum izniyle TGB’de araştırmacı/idari görevlendirme mümkündür.
• Sürekli görevlendirmede aylıksız izin ve kadro bağının devamı esastır.
• 657 m.28 uyarınca şirket kurma/ortaklık/yönetime katılma mümkün değildir.
• Pasif limited ortaklık, yönetim ve denetim görevi üstlenilmemesi kaydıyla değerlendirilebilir.
• Öğretim elemanlarının TGB’de elde ettikleri gelirler döner sermaye kapsamı dışındadır.

Bu görüş, 4691 m.7 ve TGB Uygulama Yönetmeliği m.18’deki sistematikle uyumludur.

2. Uygulamada Görülen Durumlar
   2.1    Akademik Personel ile Kamu Personeli Arasındaki Fark

Akademik personel TGB’lerde şirket kurabilir, ortak olabilir, yönetici olabilir. Kamu personeli ise yalnızca kurum izni ile araştırmacı/idari personel olarak görev alabilirler. 657 m.28 gereği memurların ticari faaliyette bulunması ve şirketlerin yönetim/denetim organlarında görev alması yasaktır; kurumlarını temsilen verilen görevler istisna olmakla birlikte, özel hukuk şirketinde kurucu veya yönetici rolü üstlenilemez.

Kamu Personeli Bakımından

• Görev alması çalıştığı kurum izniyle mümkündür,
• Bu süre zarfında aylıksız izinli sayılır,
• Kadro ilişkisinin sürer,
• Şirket kurmasının, ortak olmasının, yönetici olmasının mümkün değildir,
• Yönetim ve denetim görevi üstlenilmemesi kaydıyla Pasif limited ortaklığı değerlendirilebilir.

  2.2   Teknik Hususlar Açısından Uygulama Yönü

TGB Uygulama Yönetmeliği’ne göre;

• Aylıksız izinli görevlendirme mümkündür,
• Kadro ilişkisi kesilmez,
• Sosyal güvenlik yönünden TGB Uygulama Yönetmeliği m.18’de öngörülen özel hükümler uygulanır; sürekli görevlendirmede aylıksız izin-kadro bağının sürmesi ve (üniversite personeli bakımından) döner sermaye dışılık esas alınır,
• Bu statüde kıdem tazminatına ilişkin genel hükümler uygulanmaz; TGB Uygulama Yönetmeliği m.18’de öngörülen özel rejim geçerlidir,
• Üniversite personelinin geliri döner sermaye dışında kalır,
• 2547 sayılı Kanun’un 36. maddesi bu durumda uygulanmaz.

3. Hukuki ve Uygulamalı Değerlendirme
   3.1   Kamu Yararı ile Etik Denge

TGB’lerin temel amaçlarından biri de kamu–özel sektör sinerjisini artırmaktır. Ancak 657 sayılı Kanun’un getirdiği etik kurallar, bu katılımı sınırlandırmaktadır. Dengeleyici ve şeffaf bir düzenleme ihtiyacı olduğu düşünülmektedir.

           3.2  Akademik Personel ile Kamu Personeli Farkı

Akademik personele tanınan şirketleşme ayrıcalığı, kamu personeli için mevcut değildir. Bu durum kamu çalışanları açısından eşitsizlik yaratmakta ve mevzuat değişikliği gereksinimini gündeme taşımaktadır.

4. Sonuç ve Görüşlerimiz

Dünyada kamu-özel sektör sınırlarının esnekleştiği bir dönemde teknik yönü güçlü kişilerden yine kamunun denetiminde olan Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde faydalanılması bağlamında kamu personelinin rolünün netleştirilmesi gereklilik haline gelmiştir. Her ne kadar kanun öğretim elemanlarına geniş bir alan tanımış olsa da kamu personelinin haklarının bu düzeyde açıkça belirlenmemiş olması, uygulamada kurumlar arasında farklı yorumlara yol açmaktadır. Günümüzde memurların yalnızca bürokratik işlevlerle sınırlı kalmayıp teknik uzmanlıklarıyla da değer üretebildikleri dikkate alındığında, mevcut yasakların dinamik iş dünyasıyla uyumu yeniden değerlendirilmelidir.

Av. Abdurrahman Mesud DEMİR